Ankara Bakü

Bir çok kültürlük örneği olarak Gence’nin MİMARİ MİRASI

Bir çok kültürlük örneği olarak Gence’nin MİMARİ MİRASI
Dr.Elnur Hasanov
Bilimde Cumhurbaşkanlıöi Ödülü sahibi, Azerbaycan Milli İlimler Akademisi Gence şubesinin tarih bilimleri üzerine büyük çalışanı

Azerbaycan Milli İlimler Akademisi Gence şubesinin Bölgesel Araştırmalar Enstitüsü, Gence şehrinin tarihi ve mimari mirasının incelenmesi alanında bilimsel araştırmalar yürütmektedir. Sunulan bilimsel makalede, Gence’nin başlıca tarihi anıtları, geleneksel hoşgörülü değerlerin incelenmesi için önemli kaynaklar olarak araştırılmış, bu şehrin nüfusu arasında yüzyıllarca çok kültürlülüğün korunmasına ilişkin önemli argümanlar ve gerçekler, çeşitli kaynaklara, arşiv materyallerine ve bilimsel literatürlere, tarihsel verilere dayanarak ortaya konmuştur. Çünkü Azerbaycan’da mevcut olan çok kültürlülük modelinin insancıl değerlere dayandığını hepimiz biliyoruz. Çok kültürlülük, tam da uluslararası arenada kayıtsızlık ve ulusal hoşgörüsüzlük hakim olduğunda, halklar ve medeniyetler arasındaki çatışmaların çözümünde önemli bir rol oynamaktadır. Azerbaycan hükümetinin ulusal azınlıklar ve dini gruplarla ilgili olarak izlediği çok kültürlülük politikası, dünya devletleri tarafından geniş çapta ve büyük ilgiyle incelenmektedir. Artan çatışma durumlarının arka planına, dünyadaki medeniyetler arası tartışmalı diyaloglara karşı, Azerbaycan yine de çok kültürlü bir ülke olarak kalmaya devam ediyor.

Dinsel, ırksal çeşitliliğin ve çok kültürlülüğün kategorilerin modern işleyişi, sosyal olarak uyarlanmış çok kültürlü noktalara yöneliktir. Azerbaycan’da bilimsel alanda çokkültürlülük kavramı, ikili çokkültürlülük kavramının birincil olduğu önemli bir metodolojik paradigmaya dayanmaktadır. Böylece, Azerbaycan’daki çok kültürlülük fikirleri, bir yandan halkın kültürel etnik kodları entegre ederken, diğer yandan ulusal kimliklerini koruma konusundaki etnogenetik yeteneğine hitap ediyor. Aynı zamanda, çok kültürlü modelin iç tutarlılığının önemli bir potansiyele sahip olduğunu vurguluyoruz. Azerbaycan tarihsel olarak iki medeniyetin kavşağında yer almaktadır.

Doğu’yu Batı’ya bağlayan coğrafyada yer alan Azerbaycan, iki karşıt medeniyetin ülkeleri arasında her daim ekonomik, stratejik ve kültürel bağların gelişmesinde bir köprü rolü oynamıştır. Bu konuda Azerbaycan çok kültürlülüğün ana merkezlerinden biridir. Bugün çok kültürlülük Azerbaycan’da bir devlet politikasıdır. Ülkemizde çok kültürlülüğün bir devlet politikası olarak oluşması Ulusal lider Haydar Aliyev’in adıyla anılmaktadır. Bugün bu politika devlet başkanı İlham Aliyev tarafından başarıyla sürdürülmektedir. Ulusal lider Haydar Aliyev’in bilge politikasının devamı niteliğindeki Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in önderliğinde dini, tarihi ve mimari anıtların restorasyonu ve onarımıyla ilgili yürütülen projeler hakkında çok sayıda kararname ve emirler imzalandı. Haydar Aliyev Vakfı Başkanı UNESCO ve ISESCO İyi Niyet Elçisi Mihriban Aliyeva, devletimizin Azerbaycan’ın zengin ulusal ve kültürel mirasına duyduğu ilginin canlı bir örneğidir.

Küçük Kafkas Dağları’nın (antik Gence dağları) kuzeydoğu yamaçlarını Kür-Aras ovalarının genişlikleriyle birleştiren, uzun bir tarihe sahip vatanımızın en eski kentlerinden birisi olan Gence, Azerbaycan’ın ılıman bir iklime sahip pitoresk bir köşesinde yer almaktadır. Kentimiz ılıman iklimi, verimli toprakları, su kaynakları bakımından oldukça zengindir. Gence, tarihsel olarak her zaman avantajlı bir jeopolitik konuma sahip olmuş ve Azerbaycan’ın kültürel ve ekonomik hayatında önemli bir rol oynamıştır. Bu şehir, Asya’yı Avrupa’ya bağlayan Büyük İpek Yolu üzerinde kurulmuştur. Böylece Gence, farklı medeniyetler arasında manevi bir köprü olmuştur.

Gence hakkında konuşan tarihçi Hamdullah Gazvini şunları yazdı:

Sadece birkaç seçilmiş şehir var

Arran’daki gerçek hazine Gence’dir.

Bolluk dolu, su berrak

İklim ılımandır ve vadileriyse geniş.

Asırlara dayanan milli ve manevi değerler sayesinde bu kent yüzyıllar boyunca sosyokültürel ve sosyopolitik düzenin bir tür “göstergesi” olarak kabul edildi. Büyük tarihi reformların ana merkezi Gence olduğu için, anavatanımızda ilerleyen düşman birliklerine karşı önemli ulusal ayaklanmalar hep burda gerçekleşti. Bu antik şehir aynı zamanda Müslüman Doğu’nun ilk demokratik cumhuriyetinin başkentiydi ve 20. yüzyılda ulusal ve devlet değerlerinin merkezi statüsünü hep korudu. 1918’de Gence’de, ana dilin ilanı, ulusal bir ordunun oluşturulması, devlet bayrağının onaylanması vb. hakkında 200’den fazla devlet belgesi, kararname ve karar kabul edildi.

Gence, aynı zamanda vatanımızın çok kültürlülük geleneklerinin de ana merkezlerinden biri olarak kabul edilmektedir. 19. yüzyılda inşa edilen ülkenin batı bölgesindeki en eski Ortodoks kiliselerinden biri Gence’de bulunduğundan ve inananlar hala dini ayinlerini burada icra ettiklerinden bölge Hirıstiyan nüfusu önemli tarihi günlerini ve bayramlarını burada kutluyorlar. Ve bu antik tapınak önemli bir tarihi ve mimari anıt olarak korunmaktadır ve şehrin sakinleri tüm dini inançlara olduğu gibi Ortodoks Hıristiyanlara saygı duymaktadır.

1885 yılında inşa edilmiş, en büyük ve aynı zamanda eski Alman Lüteriyen tapınaklarından birisi de antik kentimizde korunmuş ve tarihi ve mimari bir anıt ilan edilmiş tapınaklardandır. Şehrin inanan nüfusunun büyük bir kısmının Müslüman olmasına rağmen, şehrin sakinleri yüzyıllar boyunca özel saygıyla eski Alban Hıristiyan tapınaklarını, Gürcü kilisesini ve diğer anıtları da aynı özenle korumuştur.

Gence’de “Yahudi Sokağı”, “Lezgi Mahallesi”, “Çeyrek Lahiç mahallesi” ve diğer yerleşim yerlerinde diğer milletlerin temsilcileri de yerli halkla barış ve huzur içinde birarada yaşamaktadır.

Gence, aynı zamanda geçen yüzyılın başında İspanya’da İç Savaş Sırasında savaşan İspanyol havacılar için bir anıt mezarın bulunduğu eşsiz bir şehirdir. Bu dönemde Gence’de havacılar için çok sayıda yabancı pilotun yetiştirildiği bir uçuş okulunun da olduğu belirtilmelidir.

Erken Orta Çağ’ın eski Alban tapınakları şehirde hala korunmaktadır ve camiler, Imamzade, Comard Kasap türbeleri gibi yerel Müslüman dini anıtlarının yanı sıra özel onurlu kutsal yerler olarak kabul edilmektedir.

Şehrin en önemli simgelerinden bir tanesi İmamzade Külliyesidir. Eski bilim ve kültür merkezlerinden birinin – Gence şehrinin Devlet Tarih ve Kültür Rezervi bünyesinde bulunan, 739 yılında beşinci İmam Muhammed Bagir’in büyük torunu olan Mevlana İbrahim’in mezarı üzerine inşa edilmiş olan Külliye‘nin toprakları XIV-XVI yüzyıllarda genişletildi ve etrafındaki binalar esas olarak XVII-XVIII yüzyıllarda yeniden yapılandırıldı. Türbe, İmamzade külliyesinin en değerli tarihi eseridir.

Şebzikar mezarlığı da uzun bir geçmişe sahiptir ve İslam öncesi döneme ait mezar-türbeler ve kurganlarla Müslüman mezarları hala korunmaktadır.

Gence halkı gururlu ama insancıl, huzur dolu insanlar. Kötülüğe karşı sonuna kadar savaştılar, ama her zaman zayıfları, yardıma muhtaçları korudular ve kolladılar. Bugün, bu manevi değerler, binlerce yıl önce olduğu gibi hala yaşatılmakta. Gence halkı devletin korunmasından, ülkenin kapsamlı kalkınma stratejisinin güçlendirilmesinden, Anavatanın bütünlüğünden ve ülkede istikrarın varolmasından yanadır. Şehrimiz her zaman önemli bir kültür, bilim ve sanayi merkezi, asırlık hoşgörü değerlerine sahip bir şehir olmuştur ve bugün de aynı özelliklerini korumaktadır. Ama ne yazık ki, sivillerin bulunduğu bu antik kente Ermeni silahlı kuvvetleri tarafından 4-17 Ekim 2020 tarihleri ​​arasında roket saldırıları düzenlendi ve sonrasında otuzdan fazla kişi öldü, aralarında çocuklar ve kadınların da bulunduğu yüzün üzerinde kişi yaralandı. Şehrin antik anıtları – İmamzade Külliyesi ve Rus Ortodoks Kilisesi de Ermeni faşistlerinin roket saldırılarında hasar gördü.

Şunu belirtmekte fayda var ki, Karabağ’ın Ermeni işgalinden başarıyla kurtarılması, Azerbaycan’ın barışçıl, çok kültürlülük üzerinde kurulmuş politikasının Ermenistan’ın şovenist ve saldırgan tutumuna üstün geldiğini bir kez daha kanıtlıyor. Farklı milletlerin temsilciler eski zamanlardan beri Azerbaycan’da yaşamış ve Azerbaycan’ı çok kültürlü bir ülke haline getirmiştir. Eşsiz hoşgörü ve etnik diyalog, Azerbaycan çok kültürlülüğünün gelişen modelinin ana hatlarıdır.

Лютеранская церковь в Гянджа
Gence Luteryen Kilisesi
Tarix, təkcə hökmdarları yaşatmır
Comerd Kasap Türbesi
Hıristiyan Alban kilisesi
Müqəddəs Sərkis kilsəsi (Gəncə) — Vikipediya
Hıristiyan Alban Kilisesi VIII-IX yüzyıllar
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ